1976-njy ýyldan bäri Ýere gaýtarylan ilkinji Aý daş nusgalary gondy. 16-njy dekabrda Hytaýyň Çan'e-5 kosmos gämisi Aýyň ýüzüne çalt baryp görenden soň, takmynan 2 kilogram materialy yzyna getirdi.
E-5 1-nji dekabrda Aýa gondy we 3-nji dekabrda gaýtadan uçdy. Kosmos gämisiniň wagty örän gysga, sebäbi ol gün energiýasy bilen işleýär we temperaturasy -173°C çenli pes bolan aýly gijä çydap bilmeýär. Aý senenamasy takmynan 14 Ýer gününi dowam edýär.
“Aý alymy hökmünde bu hakykatdanam ruhlandyryjy we men tas 50 ýylyň dowamynda ilkinji gezek Aýyň ýüzüne gaýdyp gelenimiz üçin rahatlanýaryn” diýip, Arizona uniwersitetiniň işgäri Jessika Barns aýtdy. Aýdan nusgalary gaýtarmak üçin iň soňky missiýa 1976-njy ýylda Sowet Luna 24 zondy boldy.
Iki nusga ýygnalandan soň, ýerden bir nusga alyň, soňra ýerastyndan takmynan 2 metr çuňlukdan bir nusga alyň, soňra olary ýokary göterilýän ulaga ýükleň we soňra missiýa ulagynyň orbitasyna gaýtadan goşulmak üçin göteriň. Bu ýygnanyşyk iki robot kosmos gämisiniň Ýeriň orbitasyndan daşarda doly awtomatlaşdyrylan doklaşygynyň ilkinji gezek bolmagydyr.
Nusgany öz içine alýan kapsula yzyna gaýdýan kosmos gämisine geçirildi, ol bolsa Aý orbitasyndan çykyp, öýüne gaýdyp geldi. Çan'e-5 Ýere golaýlaşanda, kapsulany goýberdi, kapsula bolsa atmosferadan birbada böküp çykdy, kölüň ýüzünden böküp geçýän daş ýaly, atmosfera girip, paraşýuty açmazdan öň tizligini haýallady.
Ahyrsoňy kapsula Içki Mongoliýa düşdi. Aý tozanynyň bir bölegi Hytaýyň Çanşa şäherindäki Hunan uniwersitetinde saklanar, galan bölegi bolsa seljermek üçin ylmy işgärlere paýlanar.
Barlagçylaryň geçirjek iň möhüm seljermeleriniň biri nusgalardaky dag jynslarynyň ýaşyny we olaryň kosmos gurşawynyň wagtyň geçmegi bilen nähili täsir edýändigini ölçemekdir. “Biz Çan'e 5-iň düşen ýeriniň Aýyň ýüzündäki iň ýaş lawa akymlarynyň birini aňladýandygyny pikir edýäris” diýip, Barns aýtdy. “Eger biz ýeriň ýaşyny has gowy çäklendirip bilsek, onda tutuş Gün ulgamynyň ýaşyna has berk çäklendirmeleri goýup bileris”.