Howpsuzlyk çözgütlerini goşmakda ähli ukyplara we ýaşlara degişli adamlaryň goşulmagy iň möhüm elementdir. Şeýle-de bolsa, adatça ol ýok bolýar.
Dizaýn prinsipi hökmünde goşulyşmak barada has giňişleýin maglumat almak üçin, “PaymentsJournal” we “NuData Security”-iň “NuData” platformasy üçin programma üpjünçiliginiň inženerçilik direktory Justin Fox, “Mastercard”-yň önümi ösdürmek boýunça wise-prezidenti Deýw Sensi, Tor we intellektual çözgütler boýunça wise-prezidenti we Tim Sloan, wise-prezident. Ara alyp maslahatlaşyň. “Mercator Consulting Group”-yň töleg innowasiýa topary.
Howpsuzlyk çözgütleri we şahsyýeti tassyklamak wagtynda köplenç ýüze çykýan iki umumy mesele başarnyk we ýaş boýunça tapawutdyr.
“Men başarnyk barada gürrüň edenimde, hakykatda, kimdir biriniň belli bir tehnologiýada fiziki enjamlary ulanmak ukyby sebäpli kemsitilmegine sezewar edilýändigini göz öňünde tutýaryn” diýip, Sensi aýtdy.
Bu görnüşli çäklendirmeler barada ýatda saklamaly zatlaryň biri, olar wagtlaýyn ýa-da şertli bolup biler, mysal üçin, Internete girip bilmeýän şahslar Internete girip bilmeýändigi üçin, olar Internete girip bilmeýärler. Şeýle hem, olar hemişelik bolup biler, mysal üçin, eliniň ýoklugy sebäpli barmak yzlary arkaly biometriki identifikasiýa gatnaşyp bilmeýän şahslar.
Ýagdaý ukyplarynyň ikisi hem, hemişelik ukyplaryň ikisi hem köp adamlara täsir edýär. Amerikalylaryň üçden bir bölegi internet arkaly söwda edýärler, ulularyň bolsa dörtden bir bölegi maýyp.
Ýaş boýunça kemsitme hem giňden ýaýrandyr. “Ukybparazlyk şahsyýetiň fiziki ukyplary sebäpli çetleşdirilmäge gönükdirilen ýaly, ýaş boýunça kemsitme ýaş toparlary boýunça tehniki sowatlylyk derejesiniň üýtgemegine bagly çetleşdirilmäge gönükdirilendir” diýip, Foks sözüniň üstüne goşdy.
Ýaşlar bilen deňeşdirilende, gartaşan adamlar ömrüniň dowamynda howpsuzlyk bozulmalaryna ýa-da şahsyýet ogurlanmagyna has köp sezewar bolýarlar, bu bolsa olary enjamlary umumylykda ulananda has seresap we seresap edýär.
“Bu ýerde, bu hereketlere uýgunlaşmak üçin köp döredijilik gerek, şol bir wagtyň özünde hiç bir ýaş toparyny ýitirmezligiňizi üpjün etmek gerek” diýip, Foks aýtdy. “Bu ýerde esasy zat, kimdir birine internetde nähili çemeleşilýändigi we ony nähili barlaýandygymyz we olaryň bilen nähili gatnaşykda bolýandygymyz olary ukyplary ýa-da ýaş toparlary boýunça tapawutlandyrmaly däl”.
Köp halatlarda, önümiň dizaýnynda adamlaryň özboluşly tapawutlaryny hasaba almamagyň garaşylmadyk netijesidir. Mysal üçin, köp guramalar fiziki we biologiki aýratynlyklara daýanýan autentifikasiýa çärelerine bil baglaýarlar. Bu ilatyň uly bölegi üçin ulanyjy we töleg tejribesini gowulandyryp bilse-de, beýlekileri doly çetleşdirýär.
Aslynda, ýyllyk girdejisi 30,000 dollardan az bolan amerikanlylaryň dörtden bir böleginiň (23%) smartfony ýok. Takmynan ýarysynyň (44%) öý giň zolakly hyzmaty ýa-da däp bolan kompýuteri (46%) ýok, köp adamyň bolsa planşet kompýuteri ýok. Tersine, bu tehnologiýalar girdejisi azyndan 100,000 dollar bolan öý hojalyklarynda diýen ýaly giňden ýaýrandyr.
Köp çözgütlerde fiziki maýyplygy bolan ulular hem yzda galýarlar. Birleşen Ştatlarda her ýyl takmynan 26,000 adam ýokarky aýaklaryny hemişelik ýitirýär. Süňk döwülmeleri ýaly wagtlaýyn we ýagdaýa bagly bozulmalar bilen birlikde bu san 21 million adama ýetdi.
Mundan başga-da, onlaýn hyzmatlar, adatça, soralýan şahsy maglumatlaryň köpüsini talap etmeýär. Ýaşlar şahsy maglumatlaryny bermäge has öwrenişen, ýöne gartaşan adamlar muňa isleg bildirmeýärler. Bu bolsa spam, kemsitme ýa-da zähmet toplaýan ulular üçin abraýyň peselmegine we ýaramaz ulanyjy tejribesine getirip biler.
Ikilik däl jyns gatnaşygyny aýyrmak hem giňden ýaýrandyr. “Men diňe ikilik opsiýalary hödürleýän jyns görnüşinde hyzmat üpjün edijiden has gynandyryjy zat tapmaýaryn” diýip, Foks aýtdy. “Şeýlelikde, jenap, gyz, hanym ýa-da lukman, men lukman däl, ýöne bu meniň iň az halaýan jyns görnüşim, sebäbi olarda Mx. Opsiýalary ýok” diýip, olar sözüniň üstüne goşdular.
Eksklýuziw dizaýn ýörelgelerini dargatmakda ilkinji ädim olaryň bardygyny ykrar etmekdir. Ykrar etmek bolanda, öňegidişlik gazanylyp bilner.
“[Çykdajylygy] ykrar edeniňizden soň, siz köp işlemegi dowam etdirip bilersiňiz we haýsy çözgütleriň [gurluş tapgyrynda] we olaryň giň çözgüt täsiriniň bolup biljekdigini ýadyňyzda saklap bilersiňiz, şonuň üçin olary meseläni çözmekde ileri tutulýan ugur edip bilersiňiz.” Foks. “Programma üpjünçiliginiň inženerçilik direktory we mugallym hökmünde, men bu meseläni çözmegiň her bir böleginiň çözgüdi ilki nähili dizaýn edeniňizden başlanýandygyny hiç şübhesiz aýdyp bilerin.”
Inženerçilik toparynda dürli adamlaryň gatnaşmagy dizaýn meseleleriniň mümkin boldugyça çalt anyklanmagyna we düzedilmegine mümkinçilik berýär. Olar şeýle hem: "Çemeleşigimizi näçe ir üýtgetsek, (şonça-da ir) dürli adam tejribeleriniň hasaba alynmagyny üpjün ederis" diýip goşdular.
Toparyň dürlüligi pes bolanda, başga bir usul ulanylyp bilner: oýunlar. Bu dizaýn toparyndan fiziki, sosial we gün wagty çäklendirmeleriniň mysallaryny ýazyp, olary kategoriýalara bölüp, soňra çözgüdi şu çäklendirmeleri göz öňünde tutup synagdan geçirmegi soramak ýaly görünýär.
Sloan şeýle diýdi: “Meniň pikirimçe, biz ahyrsoňy şahslary kesgitlemek ukybynyň barha gowulaşjakdygyny, geriminiň giňeljekdigini we şuňa meňzeş meseleleriň ählisini hasaba alyp biljekdigini göreris”.
Habardarlygy artdyrmak bilen birlikde, howpsuzlygyň we ulanmagyň aňsatlygynyň hemmelere laýyk gelýän çözgüt däldigini düşünmek möhümdir. Sensi şeýle diýdi: “Bu hemmeleriň uly topara jemlenmeginiň öňüni almak üçin, ýöne her birimiziň öz özboluşlylygymyzyň bardygyny bilmek üçindir”. “Bu köp gatlakly çözgüde geçmek üçindir, ýöne ulanyjylar üçin hem. Saýlamalar hödürlenýär”.
Bu, barmak yzlaryny skanirlemäge ýa-da bir gezeklik parollara daýanýan ýeke-täk çözgüt döretmegiň ýerine, şahslary olaryň taryhy häsiýetlerine we özboluşlylygyna esaslanyp barlamak üçin passiw biometrik autentifikasiýany ulanmaga, şeýle hem ony enjam aň-düşünjesi we hereket seljermesi bilen birleşdirmäge meňzeýär.
“Her birimiziň öz ynsan özboluşlylygymyz bar, şonuň üçin näme üçin bu özboluşlylygy özümiziň kimligimizi tassyklamak üçin ulanmagy öwrenmeli däl?” diýip, ol sözüni jemledi.